کتابداران به عنوان حامیان، مربیان و کارآفرینان توسعه پایدار

کتابداران به عنوان حامیان، مربیان و کارآفرینان توسعه پایدار، عنوان مقاله ای از مجموعه مقالات کتاب کتابدار کارآفرین: مباحثی در پویایی تجارت خصوصی در جهت ارائه خدمات حرفه ای^۱ است که در سال ۱۳۹۵ توسط گروهی از مترجمان به ویراستاری خانم مهری ایزدی یگانه و کوشش دکتر عیسی زارعی توسط انتشارات چاپار و اساطیر پارسی منتشر گشته است.

همانطور که از نام کتاب می توان فهمید این کتاب به بیان تجارب کارآفرینی کتابداران در کتابخانه ها می پردازد که یکی از زمینه های کارآفرینی آن نیز حول موضوع کتابخانه های سبز و کتابداران سبز است.

در مقدمه یک این بخش از کتاب که توسط سرکار خانم فاطمه محمد بیگی، دانشجوی دکتری کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد همدان ترجمه شده، آمده است:

« این روز ها مفهوم توسعه پایدار به عنوان موضوعی مهم مطرح است. تقاضا برای پژوهشگران و متخصصانی که دانش کافی درباره موضوعات توسعه پایدار دارند در حال افزایش است. همانند دیگر زمینه های موضوعی بین رشته ای دیگر، دانشجویان، محققان و متخصصان توسعه پایدار  با چالش ناهماهنگی های موجود در اطلاعات سازمان نیافته و کمبود دانش مواجه هستند. کتابداران  دارای مهارت های لازم در زمینه انجام پژوهش ها، مهارت های سازمانی و اخلاق همکاری و حرفه ای هستند. آنها تحت تاثیر احساسات شخصی و نیاز های خود و مراجعان قرار می گیرند، کتابداران کارآفرین رهبری خوبی را با ایجاد موقعیتی مناسب در حوزه ی در حال ظهور پژوهش که ترسیم کننده ی توسعه پایدار است، نشان می دهند.

در این بخش به نمونه هایی از کتابدارانی اشاره می شود که مانند رهبران و پیشگامان این حوزه از اصول کارآفرینی اجتماعی برای حل مسائل محیطی و اجتماعی استفاده می کنند. برخی از پشت میز مرجع برای حمایت از کتابخانه ها و سازمان های حامی محیط زیست فراتر رفته و مسائلی مانند حمل و نقل و بهره وری در انرژی را مورد توجه قرار داده اند. برخی دیگر به آموزش جامعه مشغولند و سعی دارند آنها را در تغییر شیوه زندگی و وابستگی کمتر به منابع کمک کنند. برخی افراد با خلق سیستم ها و برنامه هایی که توان کتابداری و تلاش های توسعه پایدار را به صورت منحصر به فرد با هم ترکیب می کنند، ارزش های جدیدی را به سازمان های خود می بخشند . با این وجود مانند کارآفرینان واقعی ، شکل کتابداری و توسعه پایدار از طریق به چالش کشیدن وضع موجود و توصیف شغلی در حال تغییر است.»

در بخش دیگری از این مقاله، ادبیات کتابخانه ای پیرامون توسعه پایدار و نگرانی های محیط زیستی به چهار دسته عمده تقسیم شده است:

1. توسعه پایدار پژوهش ها و مجموعه ها
2. شیوه ها و عملکرد کتابخانه سبز
3. ساختمان های کتابخانه سبز
4. اندازه گیری و بهبود توسعه پایدار

در ادامه این مقاله به مباحثی همچون کتابداران و توسعه پایدار، کتابداران حامی توسعه پایدار، کارآفرینان، مربیان و کتابداران تعبیه شده می پردازد. شاید بتوان اهمیت این مقاله را در آن دانست که ما را با فعالیت های انجام شده توسط کتابداران در جهت توسعه پایدار و کمک به محیط زیست آشنا می سازد، چه پژوهش های انجام شده و چه فعالیت های عملی در جهت محیط زیست.

همچنین در نتیجه گیری پایان این بخش آمده است:

« دستاورد های کتابداران و رهبران توسعه پایدار که در این فصل ذکر شده نه تنها الهام بخش است، بلکه راه های مختلف جنبش توسعه پایدار را از طریق ایجاد فرصت های زیادی برای کتابداران فراهم می کند. کتابدارانی که از این فرصت استفاده می کنند، کارآفرینان واقعی هستند. علاوه بر این، در شرایط اقصادی نامشخص، این کتابداران، فعالانه ارتباط و ارزش سازمانی خود را به نمایش می گذارند. کتابدارانی که جای پای خود را در جنبش توسعه پایدار محکم کرده اند، نشان می دهند که نقش ها و کتابخانه هایشان ارزش افزوده ای را برای سازمان ها و موسساتشان به ارمغان می آورد.»

 

۱-کراتر، مری؛ مری بث­لاک و مری ج. اسکانلون. کتابدار کارآفرین: مباحثی در پویایی تجارت خصوصی در جهت ارائه خدمات حرفه­ای. ترجمه گروه مترجمان، ویراستار مهری ایزدی یگانه، به کوشش عیسی زارعی، تهران: نشر چاپار و اساطیر پارسی، ۱۳۹۵٫

منبع: وبسایت کتابداران سبز

تنوع زیستی ایران

کشور ایران به دلیل تضاد های گسترده اقلیمی، پیشینه تاریخی زیستی و توان بالای گونه زایی، زیستگاه های مساعدی را جهت استقرار گونه های متنوع گیاهی و جانوری پدید آورده است. همچنین وجود مناطقی مانند مناطق خزری، کویری، کوهستانی و گرمسیری حاشیه خلیج فارس زیستگاه های متنوعی را فراهم آورده است که به نوبه خود بر تنوع زیستی ایران افزوده است. این تنوع موجب گشته تا غنای گیاهان ایران قابل توجه باشد، به طوری که در کشور ایران حدود ۸۰۰۰ گونه گیاهی ( فقط گیاه عالی) تشخیص داده شده است که از این نظر تعداد گونه های گیاهی ایران ۸۰% تعداد گونه های گیاهی تمامی قاره اروپا است. از طرف دیگر تنوع پستانداران وحشی ایران که شناسایی شده اند، بالغ بر ۱۹۴ گونه است که در نوع خود شگفت انگیز بوده و در بین آنها از حشرخور کوتوله ۲ گرمی تا نهنگ ۱۳۰ تنی مشاهده می شود. در این میان دوزیستان ایران با ۲۱ گونه، خزندگان با ۲۱۵ گونه، پرندگان با ۵۲۰ گونه و ماهیان با ۱۵۵ گونه قرار دارند.

در ایران به علت وجود شرایط مختلف طبیعی، زیستگاه های مختلفی برای شرایط زندگی گونه های مختلف پستانداران وجود دارد. با در نظر گرفتن مرز بندی انجام شده در مورد پوشش گیاهی، زیستگاه های مهم پستانداران ایران به هفت گروه شامل زیستگاه خزری، کوهستانی جنگل های بلوط زاگرس، بیشه زار ها و جنگل های گرمسیری خوزستان، بیابانی، استپی و بلوچی تقسیم شده اند.

تهدید های تنوع زیستی در ایران

جانداران مختلف چنان با هم در ارتباط می باشند که حذف حتی یک گونه( کاهش تنوع زیستی) شانس حیات بسیاری از دیگر جانداران را به خطر می اندازد. با توجه به این مهم، باز بشر دانسته یا نادانسته موجب کاهش تنوع زیستی می شود. بدون شک قسمت اعظم علل تهدید در رفتار و منش انسان نهفته است. قطعا عللی جز انسان هم در این کاهش نقش دارند، اما این اثرات به قدری ناچیز و بطئی می باشند که صحبت در مورد آنها ضروری به نظر نمی رسد. به طور کلی عوامل از بین رفتن تنوع زیستی شامل موارد زیر می باشد.

۱- عوامل طبیعی

۲- عوامل انسان ساخت

 

عوامل انسان ساخت از بین رفتن تنوع زیستی در ایران

۱- تغییر کاربری اراضی به کشاورزی

۲- تغییر کاربری اراضی به مناطق مسکونی و صنعتی

۳- تجاوز به عرصه های طبیعی

۴- تجارت حیوانات و گیاهان وحشی

۵- بهره برداری بیش از اندازه از فلور و فون

۶- آلودگی آب ها

 

گونه های مهره دار در معرض تهدید ایران (IUCN,2012)

 

 

 در این جدول وضعیت های حفاظتی CR, EN ,VU به ترتیب به معنی آسیب پذیر، در معرض انقراض و آسیب پذیر است.

آگاهی کتابداران از این تنوع زیستی گسترده در ایران، و  شناخت مناطق و گونه های آسیب پذیر به خصوص زمانی که کتابخانه شما در منطقه ای مهم از نظر تنوع زیستی واقع شده باشد، بسیار مهم است. همچنین می توانید جدول بالا و عوامل انسانی تخریب محیط زیست را در قالب پوستر و یا بروشور برای افزایش آگاهی کاربران در کتابخانه نصب کنید.

برای دریافت فایل کامل این مقاله را از  اینجا  دانلود نمایید.

 منبع: وبسایت کتابداران سبز

تنوع زیستی

تنوع زیستی چیست؟

تنوع زیستی به مجموعه ای از ذخایر ژنی موجود در یک گونه و یا یک اکوسیستم اطلاق می شود که حاصل صد ها ملیون سال تاریخ تکامل است. روند تکمیل و تکامل گونه های جدید و نیز انقراض گونه هایی که توان سازگاری با تغییرات شرایط محیطی را نداشته اند، بیش از چند ملیارد سال به طول انجامیده تا به شکل کنونی درآمده است.

ارزش تنوع زیستی:

اصولا تنوع شاعلوده اصلی ثبات و پایداری است. موجودات در داخل اکوسیستم ها در شبکه پیچیده ای از حیات بر هم اثر متقابل دارند، همچنین بر محیط و محیط نیز برآنها دارای اثر متقابل می باشد که این باعث چرخه مواد و انرژی در داخل اکوسیستم می شود. هر موجود تنها قادر است سهم مشخصی را دریافت نماید و در صورت تعرض با کنترل شدید از طرف سایر اجزای اکوسیستم مواجه خواهد شد. هر نوع تداخل باعث بر هم خوردن این رابطه ظریف زیستی خواهد شد.

کارکرد ها و ارزش های تنوع زیستی:

1. تامین غذا
2. تامین معاش
3. کاربرد های پزشکی
4. تجارت و صنعت
5. کاربرد کشاورزی
6. سایر کاربرد ها و ارزش ها

نتیجه:

روند تکمیل و تکامل گونه ها جدید و نیز انقراض گونه هایی که توان سازگاری با تغییرات شرایط محیطی را نداشته اند بیش از چند میلیارد سال به طول انجامید تا سرانجام تنوع زیستی که امروز شاهد آن هستیم بر روی کره زمین به وجود آمد. تنوع زیستی مجموعه ای از همه موجودات زنده اعم از گیاهان، جانوران و آغازیان است. تنوعی که ما امروزه می بینیم شبکه در هم تنیده حیات است که میوه چند میلیارد سال تکامل می باشد و ما جزئی لاینفک از آن هستیم که کاملا به آن وابسته ایم. تنوع زیستی بخشی حساس از سرمایه طبیعی است که خوراک، پوشاک، مسکن و بسیاری از داشته های ما از این سرمایه تامین می شود. در حقیقت نوعی بیمه طبیعی در برابر حوادث بد و ناگوار و شرایط متغیر و پیش بینی نشده محیطی است، با این وجود کاری که ما با آن می کنیم به گفته یکی از دانشمندان علوم زیستی « سوزاندن شاهکار های هنری دوره رنسانس برای پختن غذا» است.

زمین به عنوان خاستگاه انسان و سایر موجودات زنده با دانش کنونی تنها سیاره ای است که حیات در آن جریان دارد، شاید به همین خاطر است که در آغاز هزاره سوم دانشمندان دنیا هم صدا با صاحب نظران علوم طبیعی به این نتیجه رسیده اند که باید از زمین پاسداری کرد. آگاهان علوم زیستی، تنوع زیستی را پایه و اساس حیات در زمین می دانند. متاسفانه اهمیت و نقش تنوع زیستی در گذشته طبق عادت و ناآگاهانه یا نا آگاهانه و از روی عمد نادیده گرفته شده است.

منشا تنوع زیستی تکامل است، زمانی که ما یک گونه را از بین می بریم، در واقع محصول میلیون ها سال زمان و صرف انرژی که منجر به تکامل آن گونه شده است را از بین برده ایم. انقراض یک گونه سفری بی بازگشت است و همه تلاش ها و ثروت های جهان برای بازگرداندنش بی ثمر خواهد بود.

 

مطلب فوق قسمتی از مقاله ای تحت عنوان تنوع زیستی بود که توسط مهرداد شهبازی، کارشناس ارشد ژنتیک نوشته شده است و در وب سایت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است. برای مطالعه فایل کامل این مقاله اینجا کلیک کنید.

منبع: وبسایت کتابداران سبز

مرامنامه سبز کتابداران ایران

حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار تبدیل به بزرگترین چالش بشر در کره خاکی شده است. مساله ای که بر غذا، سلامتی و صلح در جهان تاثیر مستقیم دارد و روند کنونی، مسئولیت سنگین حفاظت از تنها زیستگاه انسان را در برابر نسل جوان و نسل های آینده بر شانه یکایک ما نهاده است.

در این راستا، با نظر به اهمیت حیاتی حفظ محیط زیست و فرهنگ سازی در میان جامعه کتابداری و اطلاع رسانی ایران، موارد زیر را به عنوان مرامنامه خود در نظر گرفته ایم. ما مسئولانه از همه کتابداران می خواهیم تا جای ممکن در اجرای مفاد آن بکوشند:

«حفظ محیط زیست را یکی از مهم ترین زمینه های توجه و عمل خود در زندگی حرفه ای، اجتماعی و خانوادگی قرار دهیم.»

آموزش، آگاهی رسانی و فرهنگ سازی:

1. آموزش های محیط زیستی را سرلوحه کار های خود قرار دهیم و از هر فرصتی برای آموزش استفاده کنیم
2. درباره حفظ محیط زیست و چالشها و راهکارهای آن مطالعه کنیم تا آگاهی های عمومی و تخصصی خود در این زمینه را بالا بریم،
3. از صاحب نظران فعال در قلمرو حفظ محیط زیست دعوت کنیم تا در مناسبتهای مختلف به انجمن و یا کتابخانه  بیایند و برای مخاطبان سخنرانی یا کارگاه آموزشی برگزار کنند،
4. پایگاه های فعال محیط زیستی را در پیوند های مفید کتابخانه های خود بگذاریم و نشانی های آنها را به صورت نمادین در پوستری ساده در تابلو اعلانات کتابخانه نصب کنیم.
5. ارزش حفظ محیط زیست را به همکاران، مراجعان به کتابخانه ها، دوستان، آشنایان و خانواده های خود یادآور شویم،
6.  آگاهی رسانی در باره ارزش و ضرورت حفظ محیط زیست را جزو خدمات مردمی و جامعه محور انجمن و کتابخانه قرار دهیم،
7. پوسترها و آگهی های مشوق و آگاهی دهنده در زمینه حفظ محیط زیست را تهیه کنیم و به تعداد لازم در مکانهای قابل دید اعضاء انجمن و یا مراجعان کتابخانه قرار دهیم.
8. بخشی از سایت انجمن و یا کتابخانه را به آگاهی رسانی و آموزش حفظ محیط زیست اختصاص دهیم،
9. در مهد کودکها، دبستانها، دبیرستانها و دانشگاهها حضور یابیم و با آنها در فرهنگ سازی و ارائه رهنمودهای کاربردی برای حفظ محیط زیست همکاری نمائیم،
10. آگاهی رسانی درباره ارزش و ضرورت حفظ حیات وحش را جزو خدمات عمومی و جامعه محور انجمن و کتابخانه  قرار دهیم.

فعالیت های همسو:

1. با سازمان‌های مرتبط در زمینه الگوی مصرف مناسب آب در استان و شهر خود از جمله سازمان آب و فاضلاب، جهاد کشاورزی و به‌ویژه سازمان محیط زیست همکاری وهمفکری کنیم و تا جای ممکن در جلسه‌های آن‌ها مشارکت کنیم؛
2. با سازمان‌های مردم نهاد (NGOs) برای اجرای برنامه‌های گوناگون از جمله پاکسازی محیط زیست، توسعه استفاده از غذاها و محصولات اُرگانیک و استفاده کمتر از پلاستیک، به ویژه کیسه های خرید پلاستیکی، اهمیت به تنوع زیستی و محافظت از گیاهان و جانوران در خطر انقراض و… همکاری کنیم؛
3. تا می توانیم از خودروی شخصی استفاده نکنیم  و از آلودن محیط زیست بپرهیزیم و به طور کلی استفاده از وسایل نقلیه عمومی را در سطح جامعه ترویج دهیم،
4. با شرکت در گردش های بوم گردی و خرید محصولات روستائیان در منطقه هایی که از جنبه تنوع زیستی در معرض خطر هستند، اقتصاد روستائیان را تقویت کنیم و از خطر هجوم به منابع در معرض خطر جلوگیری کنیم،
5. راهکارهای عملی مرتبط با حفظ محیط زیست را شناسایی و در انجمن، کتابخانه‌ها و محل زندگی خویش پیاده سازی کنیم،
6. در مصرف منابع انرژی و منابع طبیعی (آب، برق، گاز، کاغذ، و مانند آنها)، که از مهمترین سرمایه های کشور و نسلهای آینده است  تا آنجا که می توانیم صرفه جویی کنیم،
7. از فناوریهای کاهنده مصرف آب و برق و گاز در انجمن و یا محل کار و زندگی خود بهره گیریم،
8. کودکان را با خود به طبیعت گردی ببریم و آنها را با مظاهر و مفاهیم منابع طبیعی و زیستی آشنا کنیم و برنامه نمادین جمع آوری زباله از طبیعت را با آنها اجرا کنیم.
9. تفکیک زباله را جدی بگیریم و به کودکان خود از هم اکنون بیاموزیم که برخی از دور ریز ها امکان بازگشت به چرخه مصرف را دارند،
10. تا جای ممکن در مصرف مواد شوینده و پاک کننده از مصرف مواد شیمیایی آلاینده که از طریق فاضلاب ها به سفره های آب زیرزمینی نفوذ می کنند پرهیز کنیم.

وظایف مرتبط با کاربران و اعضای کتابخانه:

1. کتابخانه خود را با رعایت رهنمودهای سازمانهای مرتبط با حفظ محیط زیست (برای نمونه، کمیسیون جهانی محیط زیست و سازمان حفاظت محیط زیست ایران)، به یکی از نهادهای سبز و موثر در توسعه پایدار تبدیل  کنیم،
2. جامعه کاربران کتابخانه را به عضویت و پویایی در انجمن‌ها و نهادهای مرتبط با حفظ محیط زیست  تشویق کنیم،
3. تاجای ممکن فرایندها و فعالیت‌های خود را الکترونیکی کرده و از مصرف کاغذ بکاهیم،
4. در راستای فراهم آوری و توسعه منابع دیجیتالی و ایجاد کتابخانه دیجیتالی تلاش کنیم،
5. جهت تولید محتوای متناسب با حفاظت از محیط زیست (در انواع قالب‌های متنی، صوتی و تصویری) با سازمان‌های مرتبط همکاری کنیم،
6. از طرح ایده‌های کاربران کتابخانه و کتابداران در جهت حفظ محیط زیست حمایت کنیم،
7. تلاش کنیم منابع علمی، عمومی مرتبط با فرهنگ حفظ محیط زیست را که در کتابخانه و یا کتابفروشی ها و یا اینترنت قابل دستر است معرفی و توصیف نمائیم،
8. در برگزاری مناسبتها و فعالیتهای اجتماعی مرتبط با حفظ محیط زیست مشارکت کرده و درصورت امکان، خدمات مناسب از قبیل معرفی منابع معتبر در زمینه این موضوع را معرفی کنیم،
9. از بهترین نهادها، اشخاص، ناشران، آثار مرتبط  با محیط زیست (کتاب، فیلم، انیمیشن،  طرح پژوهشی، پوستر، و … ) و دوستداران محیط زیست حمایت کنیم،
10. در کتابخانه ها، محل کار، محل زندگی خود فرایند اولیه تفکیک زباله خشک و تر را نهادینه کنیم.

«به گونه ای رفتار کنیم که نماد فرهنگ زیست محیطی باشیم. تلاش کنیم همواره آسمان و زمین را پاک نگه داریم و این مهم را در سطح جامعه ترویج کنیم.»

کتابداران عزیزی که امکان نصب این پوستر در کتابخانه های خود را دارند این پوستر را دانلود و یک نسخه یا بیشتر پرینت بگیرید و در کتابخانه خود نصب کنید. 

 پوستر ۵۰ در ۷۰ دیده شده و هزینه چاپ آن کمتر از یک وعده نان و پنیر و سبزی است. سرسبزی و پایداری برایتان آرزوی میکنیم که می خواهید میهنتان سرسبز و خرم باشد.

منبع: وبسایت کتابداران سبز

کتابخانه ها در روز درختکاری

هر ساله و در تمام کشور های جهان روز درختکاری گرامی داشته می شود. در ایران نیز روز ۱۵ اسفند ماه، به عنوان روز درختکاری نام گذاری شده است و هفته منابع طبیعی نیز با این روز آغاز شده و تا ۲۲ اسفند ماه ادامه پیدا می کند.

تاریخچه روز درختکاری

روز درختکاری  ابتدا در سال ۱۸۷۲ و در ایالت نبراسکای آمریکا و در تاریخ ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین)، توسط فردی به نام J.Sterling Morton برگزار شد و گفته می شود که در آن روز بیش از ۱ میلیون درخت کاشته شده است اما بعد از مدتی این تاریخ به آخرین جمعه ماه آوریل انتقال یافت.

امروزه بیشتر کشورهای دنیا روز درختکاری را محترم شمرده و در این روز به کاشتن درخت ها و نهال های متفاوت اقدام می کنند. البته تاریخ این روز با توجه به آب و هوای هر کشور متفاوت است و بیشتر سعی می کنند تا در موقعی از سال این کار را انجام دهند که درخت قابلیت رشد کردن را داشته باشد. برای مثال می توان به کشور هایی مانند آلمان، مصر، پاکستان، مکزیک اشاره کرد که روز درختکاری به ترتیب در روزهای ۵ اردیبهشت، ۲۶ بهمن، ۲۷ مرداد و دومین پنجشنبه از ماه جولای است.

 

نقش کتابخانه ها در گسترش فرهنگ درختکاری:

کتابخانه ها و به خصوص کتابخانه های عمومی می توانند نقش مهمی را در گسترش فرهنگ درختکاری و اهمیت آن برای کره زمین داشته باشند.

اولین نقش کتابخانه ها همان نقش آموزش و دسترسی به منابع است. کتابخانه ها می توانند به مناسبت هفته منابع طبیعی و روز درختکاری، نمایشگاه های موضوعی از منابع کتابخانه در این زمینه ایجاد کنند. همچنین در صورت امکان می توانند با کمک سازمان محیط زیست کارگاه هایی نیز در این زمینه برگزار کنند.

اما نقش دیگر کتابخانه ها بیشتر به فرهنگ سازی برای نسل های آینده باز می گردد. کودکان آینده کشور را می سازند و اگر اکنون سواد زیست محیطی در آنها شکل بگیرد قطعا می توان وضعیت محیط زیستی به مراتب بهتری را برای آینده کشور متصور شد. یکی از فعالیت های کتابخانه ها در روز درختکاری می تواند برگزاری روز درختکاری در کتابخانه باشد. به این معنا که اگر در حیاط یا مقابل کتابخانه باغچه ای وجود دارد، یا در محلی در نزدیکی کتابخانه، کتابداران به همراه نهال هایی را بکارند.

کتابخانه عمومی Westerville در آمریکا، با ایجاد باغچه ای در کنار کتابخانه به نام “باغچه کودکان” و کاشت نهال در آن به اسم خود کودکان، تجربه موفقی را از نقش رهبری محیط زیستی کتابخانه در اختیار گذاشته است. علاوه بر آنکه با این کار کودکان با اهمیت گیاهان، چگونگی کاشت نهال آشنا می شوند می توانند رشد و پرورش تدریجی آن را نیز مشاهده کنند. ضمن آنکه اسامی هر یک از آنها در کنار نهالی که کاشته اند نوشته شده است.

همچنین شکل دیگری از این کار می تواند به این گونه باشد که کتابداران به کمک کودکان دانه هایی را در گلدان بکارند و کودکان آنها را به خانه برده و از آنها نگهداری کنند و آنها را پرورش دهند.

آنچه که مهم است آن است که این فعالیت های هر چند کوچک و ساده کتابخانه ها به خصوص در خصوص کودکان می تواند نقش بسیار مهمی در بهتر شدن وضعیت محیط زیستی کشور ایفا کند، شاید اگر چنین آموزش هایی به نسل قبل داده شده بود امروزه با وضعیت بحرانی محیط زیست در کشور رو به رو نبویدم.

منابع:

۱-وبسایت بیتوته

۲- مجموعه اسلاید Going Green in Your Library Building & Programs از پایگاه slideshare

 

منبع: وبسایت کتابداران سبز

کاشت گل و گیاه توسط کاربران در کتابخانه حسینیه ارشاد

استفاده از گل و گیاه در کتابخانه، علاوه بر زیباتر کردن فضای کتابخانه و روح بخشیدن به آن یکی از نشانه های یک کتابخانه سبز نیز به شمار می رود. کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد تهران که پیش از این هم با اقداماتی مانند برگزاری کارگاه ها، نشست ها و نمایشگاه کتاب در زمینه محیط زیست خود را به عنوان کتابخانه سبز مطرح کرده بود، اخیرا اقدام به کاشت گل و گیاه توسط کاربران و به نام خود آنها کرده است.

مقاله مرتبط: کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد، اولین کتابخانه سبز ایران

‍ به گزارش کانال اطلاع رسانی این کتابخانه، بخش کودک و نوجوان کتابخانه حسینیه ارشاد از روز یکشنبه۹۶/۰۵/۱۵ اقدام به کاشت گل و گیاه توسط کاربران کرده است. در این طرح، گل ها و گیاهان توسط خود کاربران کاشته شده و گلدان های آن به نام آنها در کتابخانه ثبت می شوند و هر کاربر نیز مسئول رسیدگی به گلدان خود می باشد. همچنین به منظور آموزش محیط زیست و ارتقای سواد زیست محیطی کاربران قفسه ای از کتابهای مرتبط با محیط زیست نیز در کنار محل قرار گرفتن گل و گیاه های کاشته شده قرار داده شده است.

مقاله مرتبط: کتابخانه ها در روز درختکاری

چنین اقدامات زمینه را برای ایجاد حس تعلق بیشتر بین کاربران و محیط زیست و همچنین آموزش های محیط زیستی در کنار آن را ایجاد می کند. لازم به ذکر است که پیش از این و در آمریکا نیز کتابخانه عمومی Westerville اقدام به ایجاد باغچه ای برای کاشتن گل و گیاه توسط کودکان و به نام آنها کرده بود.

منبع: وبسایت کتابداران سبز

کتابخانه عمومی HARPER WOODS

کتابخانه عمومی هارپروودز، در ماه اکتبر سال ۲۰۰۵ پس از بازسازی گسترده و گسترش بازگشایی شد. این کتابخانه، اولین کتابخانه عمومی در میشیگان است که موفق به دریافت گواهینامه از انجمن ساختمان سازی سبز ایالات متحده شده است. در بازسازی این کتابخانه:

۱- از ۸۷ درصد ساختار موجود ساختمان استفاده گردیده است؛

۲- ۴۵ درصد از مصالح ساختمانی استفاده شده،در فاصله ۵۰۰ مایلی کتابخانه تولید شده بودند؛

۳- ۹۱ درصد از زباله های ساختمانی به محل دفن زباله منتقل شدند؛

۴- عایق های سقف و دیوارها به ۳۰۰٪ افزایش یافت؛

۵- مصرف آب ۵۰ درصد کاهش یافته و همچنین به صرفه جویی سالانه  ۱۰۰،۰۰۰ گالن دست یافت.

در نهایت این کتابخانه موفق به دریافت گواهی طلایی LEED گردید. برای اطلاعات بیشتر از ساختمان کتابخانه می توانید اینجا کلیک کنید.

 

منبع: این نوشته ترجمه مطلبی از وبسایت greenlibraries.org با این عنوان است.

 

منبع:وبسایت کتابداران سبز

معرفی کتابخانه ANYTHINK BRIGHTON

به نظر می رسد که کتابخانه ANYTHINK BRIGHTON اولین کتابخانه کربن-مثبت در ایالات متحده آمریکا است. ساختمان کتابخانه دارای سیستم فتوولتائیک^۱ است که با تولید ۱۰۸ کیلو وات، بیش از یک سوم از برق ساختمان و کتابخانه را تامین کرده است. همچنین به وسیله این سیستم ۳۰،۰۰۰ دلار در سال در هزینه های انرژی صرفه جویی خواهد شد. علاوه بر آن استفاده از انرژی زمین گرمایی^۲ برای تامین گرمایش و سرمایش ساختمان، و ترکیب کردن آن با سیستم روشنایی روز^۳ که دارای لوله های بازتابی است و با جذب روشنایی، و انتقال آن به داخل ساختمان به روشن کردن فضاهای داخلی ساختمان کمک می کند، این ساختمان را موفق به دریافت گواهینامه لید کرده است.

برای دریافت اطلاعات بیشتر از ساختمان کتابخانه می توانید اینجا کلیک کنید.

۱- یکی از انواع سامانه‌های تولید برق از انرژی خورشیدی می‌باشد. در این روش با بکارگیری سلول‌های خورشیدی، تولید مستقیم الکتریسیته از تابش خورشید امکان‌پذیر می‌شود. (ویکی پدیا)

۲- انرژی geothermal یا انرژی زمین گرمایی،  انرژی حرارتی است که در زمین تولید و ذخیره می شود. این انرژی در اثر پرتوافکنی مواد رادیواکتیو و همچنین گرمای جذب شده توسط نور خورشید بوجود می آید.

۳- سیستم روشنایی روز یا Solatube، نوعی دستگاه لوله مانند برای کمک به استفاده از روشنایی روز است، که با جذب و دریافت نور روز از طریق سقف و انتقال آن به داخل ساختمان از طریق یک لوله انعکاسی به روشنایی بهتر و بهینه تر ساختمان کمک می کند.

 

 منبع: وبسایت کتابداران سبز

کتابخانه سبز شهید صارمی بروجرد

تا همین چند سال اخیر موضوع کتابخانه های سبز در ایران ناشناخته یا شاید درست تر گفته باشیم کم اهمیت بود؛ ناشناحته به دلیل حجم پایین مطالب فارسی پیرامون آن(برخلاف حجم انتشارات لاتین) و کم اهمیت به واسطه استدلال هایی مثل «کتابخانه سبز یعنی ساختمان سبز و در ایران هم ساخت ساختمان سبز برای کتابخانه ها دشوار است» که البته استدلالی بی راه و نادرست هم نیست چرا که کتابخانه ها در ایران در بسیاری از موارد بودجه برای انجام امور ضروریشان را هم ندارند چه رسد به تغییرات ساختمانی! به فرض هم که داشته باشند کمتر مدیری است که دلش برای محیط زیست این کشور سوخته باشد و اجازه چنین تغییراتی را بدهد! بنابراین اساسا انتظار داشتن کتابخانه سبز در ایران به آن شکلی که در کشور های توسعه یافته می بینیم، واقع بینانه به نظر نمی رسد. به قول دکتر عمرانی «خیلی بخواهیم خوش بینانه نگاه کنیم شاید بتوانیم یک کتابخانه با ساختمان سبز آن هم برای نمونه داشته باشیم»

اما آیا کتابخانه ها در ایران تنها به این دلیل که نمی توانند ساختمان سبز داشته باشند باید رویکردی افنعالی در مقابل محیط زیست اتخاذ می کردند؟

در سال های اخیر یا اگر بخواهیم دقیق تر بگوییم از سال ۱۳۹۰ به این سو و با تلاش دکتر ابراهیم عمرانی و برخی دیگر از اساتید و دانش آموختگان علم اطلاعات و دانش شناسی، موضوع کتابخانه های سبز در ایران (که حالا دیگر اصطلاح “اطلاعات سبز”جایگزین آن شده) رونق بیشتری پیدا کرده است. ایجاد ستون اطلاعات سبز و انتشار مقالاتی پیرامون محیط زیست و نقش کتابخانه ها، ایجاد باشگاه اطلاعات سبز، رونمایی از مرامنامه سبز کتابداران ایران و در نهایت برگزاری نشست اطلاعات سبز در دومین کنگره متخصصان علوم اطلاعات از جمله اقداماتی است که پیرامون موضوع کتابخانه های سبز در ایران صورت گرفته است. در این میان، نقش دکتر عمرانی به عنوان کسی که با درک مشکلات بر سر راه ایجاد ساختمان سبز در ایران، توجه کتابداران را بر جنبه دیگری از کتابخانه های سبز، یعنی نقش کتابخانه ها در ایجاد سواد زیست محیطی معطوف کرد، ستودنیست.

در نتیجه این تلاش ها و در جریان برگزاری نشست اطلاعات سبز در دومین کنگره متخصصان علوم اطلاعات بود که مقاله ای با عنوان “کتابخانه های عمومی و اطلاعات سبز” با محوریت معرفی فعالیت های سبز کتابخانه عمومی شهید صارمی بروجرد ارسال شد. در این مقاله قصد داریم تا نگاهی بر برخی از فعالیت های این کتابخانه عمومی در مسیر سبز شدن داشته باشیم.

نگارنده در مقدمه این مقاله بعد از مروری بر بخشی از انتشارات لاتین در زمینه کتابخانه سبز نتیجه می گیرد که حجم انتشارات در زمینه کتابخانه های سبز رو به افزایش است اما با توجه به فقدان پژوهشی پیرامون نقش کتابخانه ها در ایجاد سواد زیست محیطی در کشور، ضرورت دارد تا به معرفی فعالیت های خود و همکارانش در کتابخانه عمومی شهید صارمی بروجرد بپردازد. در ادامه به برخی از فعالیت های این کتابخانه اشاره خواهیم داشت.

۱- تشکیل نشست کتابخوان با موضوع محیط زیست

۲- برپایی نمایشگاه کتاب با موضوع محیط زیست

۳- برگزاری گردش های زیست محیطی

گردش در طبیعت در ایجاد ارتباط بهتر و لمس زیبایی های آن به خصوص برای کودکان و نوجوانان تاثیر زیادی دارد. ظهور مدارس سبز به عنوان محلی برای آموزش و آشتی با محیط زیست می تواند محل مناسبی برای چنین فعالیتی باشد. کتابخانه می تواند چنین برنامه هایی را با هماهنگی نهاد کتابخانه های عمومی و سازمان حفاظت محیط زیست در کتابخانه پیاده سازی کند.

۴- برگزاری دوره های آموزشی و کارگاه ها با مشارکت سازمان های فعال در حوزه محیط زیست در کتابخانه

۵- آگاهی رسانی عمومی از طریق تابلو اعلانات کتابخانه و تهیه بروشور و نصب پوستر های مربوط به محیط زیست در کتابخانه

۶- تفکیک زباله در کتابخانه

۷- استفاده از گل های طبیعی در کتابخانه

در نتیجه گیری این مقاله، نگارنده معتقد است که با توجه به امکانات مشابه بسیاری از کتابخانه های نهاد کتابخانه های عمومی، انجام فعالیت های مشابه در سایر کتابخانه ها نیز امکان پذیر است. همچنین پیشنهاد می شود قبل از انجام این فعالیت ها کتابداران آگاهی های خود را پیرامون محیط زیست، بحران های زیست محیطی و وضعیت زیست محیطی کشور افزایش دهند.

یکی از نکات مهم درباره کنگره سالانه علوم اطلاعات آن است که این کنگره می تواند زمینه ای را برای مستند سازی فعالیت های انجام شده توسط کتابداران محیا سازد. در واقع به اشتراک گذاری ایده ها و خلاقیت ها در قالب مقالاتی هر چند کوتاه و به دور از چارچوب های معمول می تواند نقش مهمی را در توسعه کتابداری در ایران داشته باشد.

ظهور کتابخانه های سبز مانند کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد و کتابخانه عمومی شهید صارمی بروجرد را می توان نتیجه تلاش ها و فعالیت های انجام شده در سال های اخیر دانست. مروری بر فعالیت های سبز کتابخانه شهید صارمی بروجرد نشان می دهد که کتابخانه ها می توانند با کمترین هزینه و امکانات می توانند نقش رهبری اجتماعی خود را در توسعه پایدار ایفا کنند و به عنوان کتابخانه ای سبز و دوستدار محیط زیست به وظایف خود در بهبود وضعیت محیط زیست عمل کنند.

منبع:

گودرزی، شراره ” کتابخانه های عمومی و اطلاعات سبز”، در دومین کنگره سالانه متخصصان علوم اطلاعات(۱۵ و ۱۶ آبان ماه ۱۳۹۵)، مجموعه مقالات و سخنرانی ها ارائه شده. ( تهران: چاپار، ۱۳۹۶)

 

منبع: وبسایت کتابداران سبز

کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد، اولین کتابخانه سبز ایران

کتابخانه حسینیه ارشاد تهران، یکی از کتابخانه های عمومی پیشرو در زمینه مسائل و فناوری های روز کتابداری در ایران است که توانسته خود را به استاندارد های کتابخانه های عمومی جهان نزدیک کند و هر روز اخبار جدیدی از پیشرفت های این کتابخانه به گوش می رسد.یکی از جنبه های مهم فعالیتی این کتابخانه در چند سال اخیر حرکت به سوی کتابخانه سبز شدن بوده است.

بر خلاف آنچه که ممکن است تصور بسیاری از ما در مورد کتابخانه های سبز باشد که آن را تنها محدود به داشتن ساختمان سبز و با معیار های استاندارد های ساختمان های سبز می پنداریم، اما امروزه کتابخانه های سبز شکل گسترده تری از تنها یک ساختمان سبز را به خود گرفته اند و معیار هایی فراتر از تنها یک ساختمان سبز را برای حرکت به سوی سبز شدن در نظر می گیرند. در واقع امروزه سه فاکتور کلی برای کتابخانه های سبز در نظر گرفته می شود:

۱- ساختمان سبز

۲- منابع سبز

۳- خدمات سبز

متاسفانه در تماس های ما با کتابخانه برای دستیابی به اطلاعاتی در زمینه ساختمان کتابخانه، جواب واضحی ارائه نشد اما آنطور که به نظر می رسد کتابخانه حسینیه ارشاد بیشتر در دو فاکتور آخر یعنی منابع سبز و خدمات سبز فعالیت داشته است. در ادامه به تعدادی از فعالیت های این کتابخانه که در سال های اخیر و در جهت محیط زیست انجام شده است اشاره خواهیم کرد:

۱- برگزاری نشست ها و کارگاه هایی در زمینه محیط زیست

• انرژی های تجدید پذیر ۹۱/۱۰/۲۷
• نشست علمی بررسی محیط زیست ایران ۹۲/۱/۱۵
• نشست علمی زلزله برای نوجوانان ۹۲/۱/۱۸
• نشست منابع آب ایران ۹۲/۱/۲۹
• کارگاه زلزله برای نوجوانان ۹۲/۲/۱
• جلسه ارائه طرح اولیه بهینه سازی مصرف انرژِی ۹۲/۵/۲۷
• نشست مخاطرات طبیعی و زلزله ۹۲/۷/۱۸
• نشست پژوهش با تکیه بر محیط زیست و رسانه ۹۲/۹/۲۴
• نشست سامانه های نوین آبیاری و بهره وری آب در ایران ۹۲/۱۰/۲۶
• اولین نشست از نشستهای نقش سازمانهای مردم نهاد در زلزله بم ۹۲/۱۰/۵
• دومین نشست از نشستهای نقش سازمانهای مردم نهاد در زلزله بم ۹۲/۱۱/۳
• سومین نشست از نشستهای نقش سازمانهای مردم نهاد در زلزله بم ۹۲/۱۲/۱
• نشست بررسی بحران آب در ایران ۹۳/۵/۳۰
• نشست علمی ارزیابی وضعیت اقلیم ایران ۱۳۹۴/۳/۲۷
• نشست چهارچوب های سازمان ملل متحد برای توسعه پایدار ۱۳۹۴/۱۱/۸
• کارگاه صلح درون، صلح با طبیعت ۱۳۹۴/۲۹/۱۱
• کارگاه مدیریت پسماند، راهی برای مقابله با تغییرات اقلیم ۱۳۹۵/۱۰/۲۰

۲- برگزاری جلسات باشگاه اطلاعات سبز

• اولین جلسه باشگاه اطلاعات سبز ۹۱/۷/۱۰
• دومین جلسه هم اندیشی باشگاه اطلاعات سبز ۹۱/۸/۸
• اولین نشست باشگاه اطلاعات سبز ۹۱/۸/۱۵
• دومین نشست باشگاه اطلاعات سبز ۹۱/۹/۱۵
• سومین نشست باشگاه اطلاعات سبز ۹۱/۹/۱۵

۳- برگزاری نمایشگاه های موضوعی و رویداد های محیط زیستی

•  روز هوای پاک ۱۳۹۱/۱۰/۲۴
• بازی های محیط زیستی ۹۱/۱۰/۱۰
• بازی های محیط زیستی ۹۱/۱۰/۲۰
• بازی های محیط زیستی ۹۱/۱۱/۲۰
• نمایشگاه موضوعی منابع طبیعی و رودخانه ها ۹۱/۱۲/۱۹
• نمایشگاه موضوعی منابع طبیعی و رودخانه ها ۹۲/۱/۱۷
• نمایشگاه موضوعی محیط زیست ۹۲/۳/۱۸
• رونمایی از پایگاه موضوعی همزمان با سالروز زلزله رودبار ۹۳/۳/۳۱
• نمایشگاه موضوعی روز جهانی تنوع زیستی ۱۳۹۵/۳/۳
• نمایشگاه موضوعی روز سلامت ۱۳۹۵/۱/۱۷ الی ۱۳۹۵/۱/۲۴

همچنین ویدیوی مربوط به فعالیت های ترویجی کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد می توانید از اینجا در کانال آپارات کتابخانه حسینیه ارشاد مشاهده فرمایید.

منبع: اطلاعات مربوط به فعالیت های انجام شده، از اسلاید فعالیت های ترویجی کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد با تاکید بر محیط زیست برای پیوستن به کتابخانه های سبز دنیا در پایگاه slidesharee استخراج شده است.

منبع: وبسایت کتابداران سبز

DIY چیست؟

 

امروزه یکی از بحث های رایج در کتابخانه ها، کمک به محیط زیست و سازگار بودن با محیط زیست است.با توجه به نقش کتابخانه در ایجاد فرهنگ سازی در مردم و کمک به حفظ محیط زیست، کتابخانه ها با انجام اقداماتی می توانند موجب تغییر نگرش و رفتار ها با محیط زیست شوند. یکی از این اقدامات پروژه های موسوم به  DIY است.

خودت انجام بده (Do it yourself or DIY) اصطلاحی است که از دهه ۱۹۵۰ میلادی در برخی کشورهای غربی به ویژه ایالات متحده آمریکا رواج پیدا کرد و معنای آن تعمیر، اصلاح، ساختن و یا انجام برخی کارهای فنی در خانه یا بیرون از خانه بدون کمک خواستن از متخصصان و استادکاران آن رشته است. امروزه در کشورهای یاد شده این شیوه رواج گسترده ای یافته است و رشته های گوناگونی را - بجز کارهایی که به دلیل حساسیت، تنها کارآزمودگان مجاز به انجام آن هستند - شامل می شود. در این روش علاوه بر صرفه جویی در هزینه ها و مصرف مواد اولیه، باعث پرورش استعدادهای فنی و پر شدن اوقات فراغت نیز می گردد.

در زیر می توانید تعدادی از این خلاقیت های ساده و زیبا را ببینید:

 

همچنین وب سایت ها و وبلاگ های زیادی در این زمینه برای آموزش، راه اندازی شده است که کتابداران می توانند برای استفاده خلاقانه از وسایل دور ریختنی کتابخانه، و همچنین فرهنگ سازی این کار از آنها استفاده کنند.